|
| Mineralden Numune Alma |
| Mineralden Numune Alma |
Mineral endüstrisinde, her safhada numune alma ve tahlilin önemi gayet
barizdir. Depositlerin değerlendirilmesinde, proses
tekamülünde, cevher hazırlama ünitelerinde kalite kontrolunda, cevher alım, satım
işlerinde ve laboratuarlarda rutin tahliller için her zaman numune alma işlemleriyle
karşılaşılmaktadır.
Numune almanın teorik yönü ve çeşitli şartlarda alınması gerekli numune
miktarının hesaplanması birinci bölümde incelendikten sonra bu bölümde ise numune
almanın tatbikatı ele alınmıştır. Şüphesiz fiziksel özellikleri farklı cevher
yığın veya kütlelerinden numne almada kullanılan sistem ve aletler birbirlerinden
farklı olacaktır. Fakat hepsinde numunenin mümkün olduğu kadar random alınması ve
temsili olması gayeleri güdülür. Hatta numune miktarının çok fazla olması, numune
alma işlemlerinin fazla ameliye ve masraf gerektirmesi halinde meselenin iktisadî
yönünün de düşünülmesi icab eder. Bunu da neticeye bağlı olarak verilecek
kararların ehemmiyeti tayin eder.
Cevherlerin özelliklerine göre kâğıt üzerinde yapılan hesapların tatbikatta doğru
şekilde yerine getirilmesinde büyük güçlüklerle karşılaşılır. En uygun numune
alma usulünün ve aletlerin düşünülmesi yanısıra, bunları biasa yer vermeksizin
kullanıp, temsilî numune hazırlamak, diğer bir deyişle meselenin tatbikî yanıda,
çok önemli bir safhayı teşkil eder.
Tanımlar :
Numune : Bir kütleden, kütlenin herhangi bir özelliğini tayin etmek için alınan ve
tahlile tâbi tutulan kütlenin bir bölümüne
numune denir.
Temsilî Numune :
Bir numunenin tahlil edilmesi ile elde edilen netice kütleye şamil edilirse, o numune
kütlenin temsilî numunesi olur. Temsili
numunenin neticesi, bütün kütle tahlil edildiğinde bulunacak neticeye eşittir.
Numune Alma Sistemi (Frame) :
Numuneyi meydana getiren ünitelerin nasıl alınacağını izah eden talimat veya
talimatlardan meydana gelmiştir. Mineral endüstrisinde en bilineni karelaj sistemidir.
Bir konsantre yığınından meselâ karelâj sistemine göre kütlenin belirli yerlerine
açılan sondaj deliklerinden alınan ünitelerin birleştirilmesiyle temsili ana numune
meydana
getirilir.
Random Numune Alma :
Bu, kütleyi meydana getiren bütün ünitelerin numuneye seçilme şansları eşit olacak
şekilde numune almaktır.
Sistematik Numune Alma :
Sistematik usulde numune belirli bir periyoda uygun olarak alınır. Meselâ bir pulp
akımında yoğunluğun her saat başı ölçülmesi veya nakliye esnasında her 20.
arabanın numuneye ayrılması gibi. Bir cevher yığını veya kütlesinden numune
alırken karelâj sisteminin uygulanışı gibi. Numune alma periyodu ve cevher
özelliğinin değişme periyodu arasında bir münasebet olmadığı takdirde sistematik
alınan numuneler çok doğru neticeler verir, Mineral endüstrisinde çok yaygın olarak
kullanılan sistematik usul zamana, mekâna veya her ikisine göre devri (cyclic)
olabilir.
Gruplandırarak Numune Alma :
Cevher yığını önce küçük gruplara ayrılır. Grupların özelliklerinin
çakışmadığı, hepsinin birleşimi ana yığının özelliğini
meydana getirdiği kabul edilir. Her gruptan alınan numunelerle yapılan tahlillerden ana
yığının özelliği hakkında bir netice çıkarılır. Şayet grup özelliği yığın
özelliğinden daha homojen ise gruplandırarak alınan numuneler, basitçe alınan
numuneden daha doğru netice verir. Endüstride sık, sık uygulanan gruplandırma
usullerinden biri cevheri elemek suretiyle belirli dane ebadlarına ayırmaktır.
Materyalin fiziki durumuna en müsait numune alma usulü uygulanmalıdır. Fiziki
özelliklerine göre materyalleri şöyle sınıflandırmak mümkündür.
i. Saf sıvıları,
ii. Süspansiyon veya pulpier,
iii. Islak katılar,
iv. Kuru katılar.
Hareketlilik yönündende materyaller akan ve duran (statik) üzere iki kısımda
incelenebilirler.
Akan Materyallerden Numune Alma
1. Saf Sıvılar
Genellikle akan saf sıvıların (misibıl sıvı karışımları ve eriyikler de dahil)
kompozisyonları sıvının her yanında sabit kaldığı kabul edilebilir. Bu yüzden
sıvının akış yönüne dik kesitinin herhangi bir kısmım numune olarak almakda bir
mahzur olmaz. Bu, sıvı içine bir yan boru sokarak yapılabilir. Boru yerleştirilirken
etrafında durgun alan meydana gelmemesini
dikkat etmelidir. Aksi halde zamanla sıvıda olacak değişmeler gözden kaçabilir. Ana
numune biraz fazlaca alınarak
küçültmeye tâbi tutulur. Fazla kısmı geri ilâve edilir. Bu şekilde alınan
numuneler daha iyi netice verir. Numuneler hacimsel olarak alınmış olacakları için,
sıvı yoğunluğunda zamanla değişme hasıl olursa, periyodik alınan numunelerin
ağırlıkları farklı olur. Bu sebebten sabit hacim artışı şeklinde numune almak,
sabit ağırlık artışı şeklînde almaktan daha yaygındır.
2. Pulp, Islak ve Kuru Katılar
Bu materyallerin özellikleri akım yönüne dik kesit alanı içinde farklı değerler
alabilir. Dolayısıyle kesitin bir kısmını değil, tamamını numuneye almak gerekir.
Materyal özelliklerinin akım yönünden random olarak değiştiği kabul edilirse,
numune
giriş ağzı sabit açıklıkta tutulan bir numune alma aleti akan materyal içinden,
sabit hızla akım yönüne dik geçirilerek güvenilir bir numune almak mümkün olur.
Numune alma aletini sabit hızla hareket ettirmekle materyalin belli kalınlıktaki bir
diliminin her elemanı eşit zaman artışı ile alınmış olur. Böylece numunenin
bütün hacimsel elemanlarının eşit seçilme şansıyle alınması sağlanır. Materyal
özelliklerinin büyük farklılaşmaları göz önünde tutularak, ana numune fazlaca
alınır ve bilâhere küçültülür. Yavaş akan materyallerden fazla miktarda numunenin
alınması, bunun için de numune alma aletinin giriş ağzının geniş aralıklı
yapılması gerekir. |
|
|